Diabetes type 1 in de bergen: zo heeft Gerrie het aangepakt

Over de factoren die van invloed zijn op je bloedglucose is inmiddels veel bekend. Mensen met diabetes kennen meestal wel het schema 42 factoren die je bloedglucose beïnvloeden, dat daarover gaat. De factoren worden vaak gebruikt als ‘excuus’ voor onverklaarbare bloedsuikerwaardes. Zelf gebruik ik het schema vaak om te kunnen verklaren waarom mijn bloedsuiker op sommige momenten anders is dan verwacht. In die zin is het een heel handig overzicht om te gebruiken bij afwijkende en onverwachte bloedsuikerwaardes, en bij het voorspellen van waardes.

Negen jaar geleden heb ik al eerder een trekking gemaakt in Nepal (trektocht rond de Manaslu), maar toen had ik nog geen diabetes. Een jaar later kreeg ik de diagnose diabetes type 1 (LADA). Mijn partner is een fervent Nepal-reiziger en heeft al veel tochten op hoogte gemaakt. Ondertussen is hij echter al een heel eind in de zeventig. Hij wilde graag nog één keer een afscheidstocht in het Khumbu Everest-gebied maken. We planden begin maart 2025 een veertiendaagse trektocht van Lukla (2800 meter hoog) naar Chukung (4740 meter) en terug, begeleid door een gids en een drager.

Voorbereiding

Een goede voorbereiding is het halve werk en dat geldt zeker voor diabetes type 1 in de bergen. Gelukkig had ik zoals gezegd al eerder een trekking in Nepal gemaakt. Uit ervaring wist ik dat ik zeker last zou krijgen van de hoogte. Iedereen kan acclimatiseren maar er zijn grote persoonlijke (waarschijnlijk genetische) verschillen. Vanaf ongeveer 3700 meter kreeg ik last van misselijkheid. Op hoogte is het belangrijk om veel te drinken maar ik had steeds het gevoel dat ik al heel erg vol zat, en dat maakt het lastig om te eten en te drinken. Dat was ook de reden dat ik er deze keer voor koos om Diamox te slikken, een medicijn dat helpt bij het acclimatiseren. Uiteraard hebben we ook de acclimatiseringsregels in acht genomen voor het zoveel mogelijk voorkomen van hoogteziekte.

Naast algemene goede voorbereiding vraagt diabetes een specifieke voorbereiding. Je kunt je inlezen in onderwerpen zoals fysiologie op hoogte, ziektebeelden op hoogte en de bergen in als patiënt. Ik heb extra voorbereidingen getroffen op het gebied van voeding, beweging en insuline.

Voeding

Sinds ik diabetes heb eet ik koolhydraatarm-eiwitrijk en dat helpt mij om mijn bloedglucosewaardes stabiel en beter voorspelbaar te houden. Voor verre vakanties betekent dit dat ik altijd koolhydraatarme crackers meeneem, en zorg dat ik voldoende noten en bijvoorbeeld kaas bij me heb. Toch vind ik het altijd wel spannend wat er tijdens een trektocht te eten is in de lodges waar we overnachten en eten. Tijdens onze Tour du Mont Blanc-trektocht die we in september 2024 liepen, was het ‘eten wat de pot schaft’, en dat was vooral bij het ontbijt een probleem. In mijn voorbereiding op de trektocht in Nepal heb ik me dus verdiept in wat er in de lodges aan voeding te krijgen is. De laatste jaren is de voedingskeuze meer gevarieerd dan voorheen, en dal bhat (linzen-curry), omelet en soep zijn voor mij prima opties.

Beweging

Beweging en sport vormen een essentieel onderdeel van mijn leven. Door veel ervaring met wandelen, fietsen, zwemmen, hardlopen en krachttraining weet ik wat beweging met mijn bloedsuikerwaardes doet. Mijn koolhydraatarm voedingspatroon met zo min mogelijk tussendoortjes zorgt ervoor dat mijn bloedsuikerwaardes bij inspanning stabiel blijven. Ik heb een goede conditie en weet dat veertien dagen op rij hiken in de bergen voor mij haalbaar is – uiteraard als ik ervoor zorg dat ik mijn tempo aanpas en zorg dat ik niet (over)vermoeid raak.

Middelen

Insuline mag niet te heet worden maar mag ook zeker niet bevriezen, want dan verliest het zijn werking. Hoe zorg ik ervoor dat mijn insuline niet bevriest? We gaan vroeg in het seizoen en dat betekent dat het nog erg koud is. De lodges, laat staan de slaapkamers in de lodges, zijn niet verwarmd.

In een blog van Koen Hutten op de site van de Bas van de Goor Foundation vond ik goede tips. Ik heb ook warmhoudzakjes gekocht en meegenomen (en vooraf thuis uitgeprobeerd), maar uiteindelijk vond ik het gemakkelijker om de insulinepennen in een washandje te doen en op mijn huid te dragen, zodat ze overdag warm genoeg bleven. Wanneer de buitentemperatuur voldoende boven 0 was, heb ik de insuline gewoon in mijn rugzak gedaan. ’s Nachts heb ik pennen (in een washandje) in mijn slaapzak gelegd, ook lekker warm.

Ik gebruik de Lantus als basaal inuline en de Novo Rapid (met een pen die ik op halve eenheden kan spuiten) als maaltijdinsuline.

Tijdens de trekking

Ons schema zag er als volgt uit:

Vooraf hadden we afgesproken dat we iedere dag zouden bekijken of we dit schema konden blijven aanhouden, of mogelijk aanpassingen moesten doen. We hebben ook bewust evenveel dagen uitgetrokken voor de terugtocht als voor de heentocht om ervoor te zorgen dat we niet overhaast terug moesten om onze vlucht te halen.

Voeding

Vanuit Nederland had ik koolhydraatarme crackers meegenomen, voldoende voor twee weken. Niet supergezond, maar wel goed houdbaar, voedzaam en lekker. Verder neem ik altijd gemengde rauwe noten mee. Kaas heb ik gekocht in Kathmandu (waar de we de eerste vijf dagen van onze reis naar Nepal verbleven) en heb ik onderweg ook nog gekocht in Namche Bazaar (een van de grootste dorpen waar we op de heen- en terugweg doorheen kwamen).

In de lodges at ik als ontbijt een omelet (met kaas en een cracker). Lunchen deden we onderweg in een lodge of klein restaurant (die er voldoende zijn onderweg) en ook daar at ik een omelet, vaak samen met groentesoep en een cracker.

Alle lodges kennen tegenwoordig een heuse menukaart met verschillende gerechten. Helaas zijn er maar weinig koolhydraatarme keuzes. Vlees eten wordt afgeraden omdat al het eten door mensen, ezels of yaks naar boven wordt gesjouwd, en daardoor meer kans loopt op bederf. Dal bhat heb ik in het begin ook besteld, maar daarbij kreeg ik vooral veel rijst en maar weinig linzen-curry, en een beetje groenten (waaronder aardappelen). Aangezien ik de rijst liet staan had ik daar niet genoeg aan na een hele dag hiken. Tijdens de avondmaaltijd werd het dus ook weer groentesoep en een omelet. Gelukkig houd ik erg van ei en heb ik heerlijk gegeten. Tussendoor tijdens het lopen nam ik regelmatig wat noten, en bij een lage bloedsuiker soms een dadel (dadels en druivensuiker neem ik ook standaard mee).

Tenslotte is het belangrijk om te vermelden dat we bewust veel hebben gedronken. In de ochtend, middag en avond altijd drie koppen thee en onderweg voldoende water. Voor ons westerlingen moet het water gekookt worden en we vulden onze (thermos)flessen altijd in de avond zodat ze de volgende dag voldoende waren afgekoeld. Het water was wel nog lekker warm en dat drinkt veel gemakkelijker, zeker bij koude buitentemperaturen, dan koud water.

Beweging

Twee weken buiten actief zijn in een prachtige omgeving is voor mij het heerlijkste wat er is. We hebben heel bewust rustig aan gedaan en volop genoten van de omgeving. Gelukkig hadden we de meeste dagen helder en zonnig weer met temperaturen die in de nacht een stuk onder vriespunt lagen en overdag varieerden van 6 graden tot 0 of 1 graad. Ik heb geen enkele keer spierpijn gehad en ook geen stijve of stramme benen, en dat betekent dat ik niet echt vermoeid ben geraakt. Hoe hoger we kwamen hoe langzamer we gingen, in de lucht is veel minder zuurstof aanwezig. Mijn lichaam riep mij als vanzelf een halt toe en ik probeerde langzaam maar gestaag een ritme te vinden dat ik langere tijd kon volhouden. We hebben soms zelfs iedere tien minuten even rust genomen, al was het maar één minuut.

Waarom is dat belangrijk? Hoogte is op zichzelf al een uitdagende en dus stressvolle situatie voor het lichaam. Ik wilde zo veel mogelijk voorkomen dat een te intensieve beweging ervoor zou zorgen dat de stress verder zou worden verhoogd, waarmee vermoeidheid ontstaat die je uiteindelijk gaat opbreken. Het is bekend dat veel marathonlopers vaak te hard van stapel lopen als ze in de bergen gaan hiken, omdat ze ervan uitgaan dat hun goede conditie ervoor zorgt dat het hiken op hoogte (ook) goed zal verlopen.

Wat wel opviel is dat mijn hartslag in rust bij het stijgen in hoogte toenam. Dat is niet moeilijk te verklaren: alles wat je doet kost meer energie vanwege de ijle lucht. Het hart moet dus sneller kloppen om te zorgen dat het lichaam goed functioneert.

Middelen

Het zelf bewaren van de insuline op mijn huid en ’s nachts in mijn slaapzak gaf mij een veilig gevoel. Dat klinkt misschien raar, maar het maakte mij geruster dan het bewaren van de insulinepennen in mijn rugzak met een warmhoudzakje.

Wat viel op aan mijn insulinebehoefte? Ik heb zoveel mogelijk, net als thuis, drie maaltijden per dag aangehouden met dus ook driemaal maaltijdinsuline. Basaal insuline splits ik in een ochtend- en een avonddosering. Een paar (persoonlijke) bevindingen:

• Gemiddeld genomen gebruikte ik evenveel maaltijdinsuline als op dagen dat ik thuis ben. Ondanks dagtochten van gemiddeld vijf uur had ik naar mijn idee net zo veel insuline nodig. Dat kan ook te maken hebben met de omgevingstemperatuur: het was koud en daardoor heb ik meestal iets meer maaltijdinsuline nodig en werkt de insuline ook langzamer. Zelfs in de lodges was er nauwelijks verwarming. De kachel in de gezamenlijke ruimte ging om 17.00 uur aan en om 20.30 uur langzaam uit. Op de slaapkamer was er kans op vorst, geen stromend water en bij het ontbijt hield je gewoon je jas aan.
• Ik heb niet ervaren dat hoogte invloed had op mijn insulinebehoefte. Op de dag dat we een dagtocht naar Chukung hebben gemaakt (van 4.300 naar 4.740 meter en terug; dit was een zware dag met veel en koude wind) heb ik voor de maaltijden evenveel gespoten als de andere dagen, en geen last gehad van hypo’s of hypers (ontbijt 1,5-2 eenheden; lunch 3 eenheden; diner 4-5 eenheden).
• Wat wel opviel was dat ik op de terugweg geleidelijk minder maaltijdinsuline nodig had. Ondanks het feit dat we meer naar beneden liepen dan omhoog (en het dus minder intensief was) heb ik halverwege de ochtend en de middag één of twee dadels moeten eten omdat mijn glucose te laag werd. Ook bij de avondmaaltijden had ik toen minder insuline nodig. Zelf verklaar ik dat als volgt:
  • Lagere hoogte waardoor ik voor die hoogte ondertussen al goed geacclimatiseerd was;
  • Hogere temperaturen: op de heenweg was het kouder dan op de terugweg want toen merkten we echt al de effecten van het voorjaarsweer.
• De laatste paar dagen heb bij het ontbijt 1 eenheid gespoten en bij de lunch 1,5 eenheid (en nog een hypo in de middag); ook de 4 eenheden bij het diner zorgden voor een flinke hypo waardoor ik druivensuiker nodig had.
• Het basaal insuline is steeds hetzelfde gebleven (5 eenheden in de ochtend en 5 eenheden in de avond).

Stress/ontspanning en slaap

Ik was vooral nieuwsgierig naar wat hoogte zou doen met mijn bloedglucosewaardes. Vooraf was mijn theorie: hoogte is waarschijnlijk stressvol voor het lichaam en daardoor heb ik mogelijk meer insuline nodig, vanwege het vrijkomen van stresshormonen die de bloedsuiker verhogen. In de praktijk heb ik daar niet veel van gemerkt. Dat heeft er ongetwijfeld mee te maken dat ik heel rustig aan heb gedaan en nooit heb geforceerd wat betreft inspanning. Verder hebben we altijd voldoende nachtrust genomen en ook bij aankomst altijd een dutje gedaan. Door gebruik van de Diamox heb ik geen last gehad van hoofdpijn of misselijkheid, uiteraard in combinatie met het rustig opbouwen van de hoogte. Ik heb Diamox geslikt van 4 tot en met 11 maart. Toen we weer naar beneden gingen ben ik gestopt.

De prachtige omgeving zorgde ervoor dat we volop hebben genoten. We waren vroeg in het seizoen waardoor er nauwelijks andere mensen op de route waren, dat heeft er zeker aan bijgedragen dat we ons niet opgejaagd voelden en ons eigen tempo konden aanhouden. Regelmatig moesten we langs de kant van de weg wachten op groepen ezels en yaks die volgeladen voorbij kwamen, vooral yaks zijn prachtige beesten maar het is oppassen geblazen met hun venijnige hoorns. We hadden ook alle tijd om stil te staan en te genieten van de besneeuwde toppen. De hele dag buiten in beweging zijn in de prachtige natuur werkt zeer ontspannend.

Verbinding

Aansluitend bij het leefstijlroer van Arts en Leefstijl wil ik tenslotte ook aandacht besteden aan de pijler verbinding. Het was voor mij en mijn partner een cadeau om dit samen te mogen beleven. Met dank aan de gids en de drager hebben we een sterke verbondenheid ervaren met elkaar en met de immense kracht en schoonheid van de natuur in het Khumbu Everest-gebied.