‘Het ketogeen eten maakt mijn diabetes controleerbaar’

“Vroeger werd me verteld dat ik met diabetes type 1 alles kon eten, zolang ik er maar insuline voor toediende. Ik besefte niet dat ik door anders te gaan eten mijn diabetes veel beter kon regelen. Tien jaar geleden werd er bij mij beginnende retinopathie geconstateerd. Toen wist ik dat ik anders moest gaan leven. Sindsdien eet ik ketogeen. Dat maakte mijn diabetes veel beter controleerbaar.”

Arjan Gunst (32) heeft diabetes type 1 sinds zijn negende. In zijn puberteit had hij niet veel zin om na te denken over zijn diabetes. Dat was terug te zien in zijn glucosewaarden. “Ik was een echte puber”, zegt Arjan. “Ik was vooral bezig met mijn vrienden en al die dingen die pubers doen. In die tijd schoten mijn glucosewaarden alle kanten op en mijn HbA1c’s waren veel te hoog. Op mijn achttiende ging ik naar de kunstacademie en zette hetzelfde leventje voort. Ik ging zelfs een periode niet of nauwelijks op controle.”

Het moet anders

Toen Arjan rond zijn vierentwintigste de oogarts bezocht, kreeg hij te horen dat hij beginnende retinopathie had in één oog. Dat is een oogcomplicatie als gevolg van diabetes. Retinopathie kan leiden tot slechtziendheid en zelfs blindheid. “Dat was een enorme schok. Ik was net afgestudeerd van de kunstacademie en had het plan om te gaan werken als cameraman. Hoe kon ik dat realiseren als ik blind zou worden? Het goede nieuws was dat mijn oogarts zei dat de retinopathie nog kon herstellen, maar dan moest ik wel beter voor mijn diabetes gaan zorgen. Dat was voor mij een wake-up call. Ik wist: het moet anders.”

Arjan maakte een plan om het tij te keren. “Als eerste meldde ik me aan voor het testpanel van de FreeStyle Libre. De continue glucosemonitor was toen nog niet op de markt en moest getest worden door mensen met diabetes. Het dragen van een sensor was een eyeopener. Als je ’s ochtends 8 mmol/l meet met je glucosemeter en voor de lunch 6, dan heb je het gevoel dat je het goed hebt gedaan. Maar dat was helemaal niet zo. Door de sensor zag ik dat ik tussen de metingen op 15 had gezeten. In die tijd waren mijn ouders net begonnen met een ketogeen dieet. Zij deden dat omdat ze gezond oud willen worden. Ik besloot om met ze mee te gaan doen.”

Ketogeen dieet

Het ketogeen dieet is een dieet waarbij je heel weinig koolhydraten neemt, maximaal 50 gram per dag. Dat compenseer je met extra eiwitten en vetten. Normaal gebruik je koolhydraten als energiebron, maar bij een ketogeen dieet zet je lichaam vetten om in brandstof. Daardoor schakelt je lichaam over van een suiker- naar een vetverbranding.

Arjan: “Mijn ouders en ik hebben hierbij begeleiding gehad van de diëtist Harriet Verkoelen. Zij vergeleek diabetes met een allergie. Als je allergisch bent voor noten krijg je het advies geen noten te eten. Diabetes is natuurlijk geen allergie, maar door het gebrek aan insuline reageert je lichaam niet goed op koolhydraten. Toch kreeg ik hiervoor van niemand het advies om te minderen met koolhydraten… Ik kreeg juist te horen dat ik gewoon koolhydraten kon eten, zolang ik er maar insuline voor spoot. Door de uitleg van de diëtist ging er bij mij een lampje branden. Dat motiveerde me om ketogeen te gaan eten.”

Met de data uit de glucosesensor en het ketogeen dieet werd het voor Arjan veel makkelijker om zijn diabetes te reguleren. Hoe ziet zijn dagmenu eruit? “Ik begin ’s ochtends vaak met een omelet van een paar eieren, veel vet en groenten, bijvoorbeeld een paprika. Als ik thuis ben neem ik voor de lunch vaak yoghurt met een hoog vetpercentage, met noten en chiazaad. Een lunch meenemen vind ik lastiger. Ik ben niet zo’n goede planner, dus het voorbereiden van een koolhydraatarme maaltijd schiet er vaak bij in. Maar ik heb nu een goede en lekkere oplossing: een koolhydraatarm bolletje met pikante humus, walnoten en rucola. ’s Avonds eet ik veel groenten en vlees of kaas. De koolhydraatbron laat ik dan weg.”

Niet afvallen

Veel mensen eten koolhydraatarm omdat ze willen afvallen, maar voor Arjan was dat juist niet de motivatie. “Ik ben best licht van mezelf en wil absoluut niet afvallen. Dat is wel een aandachtspunt bij een ketogeen dieet. Maar ik slaag erin op gewicht te blijven door ervoor te zorgen dat ik voldoende eiwitten en vetten binnenkrijg.”

Het dieet zelf gaat Arjan al jaren goed af, maar veel dingen eromheen vond hij in het begin moeilijk. “Ik heb gemerkt dat eten een sociaal gebeuren is. De traktaties op school, het koekje bij de thee, al het lekkers tijdens de feestdagen. Daar heb ik echt een weg in moeten vinden. Maar inmiddels gaat het zinnetje: ’Nee, dank je wel’, me heel goed af. Bovendien weet iedereen in mijn omgeving hoe ik eet en daar houden ze rekening mee.”

Rekenen met eiwitten en vetten

De meeste mensen met diabetes stemmen hun insulinedosis af op het aantal koolhydraten dat ze eten. Toen Arjan ketogeen ging eten, ontdekte hij dat hij ook insuline moet toedienen voor eiwitten en vetten. “Stel ik neem voor mijn ontbijt een roerei met vier eieren, een paprika en flink wat olie. Volgens de voedingstabel krijg ik dan 5 gram koolhydraten binnen. Als ik mijn insuline daarop afstemde, zag ik mijn glucosewaarden in de loop van de ochtend alsnog stijgen. Mijn lichaam zet de eiwitten en vetten namelijk om in glucose. Dat heeft effect op mijn glucosewaarde, alleen later en gelijkmatiger. Inmiddels weet ik precies hoeveel insuline ik moet toedienen voor de koolhydraten, eiwitten en vetten die ik eet.”

Andere leefstijlfactoren

Naast voeding hebben veel andere factoren invloed op de glucoseregulatie. In hoeverre houdt Arjan daar rekening mee? “Vrijwel alles wat je doet heeft invloed op je diabetes. Van stress schieten mijn waarden omhoog, ook slaap heeft invloed, om nog maar te zwijgen over een avondje biertjes drinken. Tijdens het skaten gebruikt mijn lichaam meer glucose voor energie, wat mijn bloedsuiker snel kan doen dalen. Daarom verlaag ik mijn insulinedosis tot 50 procent of zet ik mijn pomp helemaal uit tijdens intensieve sessies, zoals wedstrijden of trucs. Dat al die aspecten mijn diabetes beïnvloeden maakt het ook zo lastig. Inmiddels weet ik redelijk goed hoe ik ermee om moet gaan.”

Sinds maart 2024 gebruikt Arjan een hybrid closed loop-systeem, waarbij zijn insulinepomp automatisch insuline toedient op basis van continue glucosemetingen. Hoewel het systeem veel werk uit handen neemt moet Arjan nog steeds zelf ingrijpen bij maaltijden of intensieve activiteiten.

Retinopathie hersteld

In het half jaar nadat Arjan startte met het ketogeen dieet kelderde zijn HbA1c van 85 naar 53 mmol/mol. “Op dit moment zit ik met het nieuwe hybrid closed loop-systeem 95 procent binnen mijn doelbereik.” Het doelbereik is het percentage van de tijd dat de glucosewaarden binnen de streefwaarden zitten. Arjan: “Meestal is het doelbereik ingesteld tussen de 4 en 10 mmol/l. Mijn glucosewaarden zijn tegenwoordig een glooiend landschap. Ik heb vrijwel geen uitschieters meer en hoef veel minder te corrigeren. En niet zonder resultaat. In 2021 bleek bij de oogcontrole dat mijn retinopathie zich heeft hersteld. Er was geen schade meer te zien.”