‘De koolhydraten die ik niet neem hoef ik ook niet te corrigeren met insuline’

“Ik ben altijd heel serieus geweest over mijn diabetes”, begint Mart. “Toen er nog geen continue glucosesensors waren, was ik altijd de persoon die meer glucosestrips nodig had dan de zorgverzekeraar vergoedde. Jarenlang reisde ik met diabetes de wereld over als importeur van noten en zuidvruchten. Je vliegt dan door tijdzones, dus alles verandert continu. Bovendien is het werkingsprofiel van insuline elke dag anders. Ik was de hele dag aan het rekenen. Ik zeg wel eens, je zult maar diabetes hebben en goed kunnen tekenen, maar niet rekenen. Dan wordt het wel heel lastig.”

Trainen voor Alpe d’HuZes

In 2016 zou Mart meedoen aan Alpe d’HuZes, het jaarlijks fiets- en loopevenement van KWF Kankerbestrijding waarin de Franse berg Alpe d’Huez beklommen wordt. In die tijd kwam Mart de brug bij Vianen nauwelijks op met zijn fiets, dus er moest flink getraind worden. Om zicht te krijgen op zijn schommelende glucosewaardes schafte hij een continue glucosesensor aan. Mart: “Dat was een eyeopener. Ik zag wat voeding deed met mijn glucosewaardes en ontdekte ook dat het moment van insuline toedienen veel invloed had op mijn glucosewaardes en sportprestaties.”

Het boek Diabetes Solution

De ontdekking dat voeding en beweging factoren zijn waarmee hij zijn diabetesinstelling kan beïnvloeden, motiveerde Mart zich te gaan verdiepen in voeding. Hij las het boek Diabetes Solution van Richard Bernstein. Bernstein is een endocrinoloog die zelf diabetes type 1 heeft. Hij beschrijft hoe hij met een koolhydraatarm en eiwitrijk voedingspatroon zijn bloedglucosewaardes zo stabiel mogelijk houdt en diabetescomplicaties zo lang mogelijk uitstelt.

Bernstein adviseert om slechts 30 gram koolhydraten per dag te gebruiken. Daardoor heeft iemand met diabetes type 1 minder insuline nodig en wordt de stijging van glucosewaardes veel voorspelbaarder. Het gevolg is een stabielere glucosespiegel gedurende de dag, minder hongergevoelens en veel minder kans op diabetescomplicaties. Mart: “Het lezen van het boek motiveerde mij om koolhydraatbeperkt te gaan eten. De koolhydraten die ik niet neem, hoef ik niet te corrigeren met insuline. Bovendien maakt dit het diabetesrekensommetje veel eenvoudiger.”

Do-it-yourself loop-systeem

In 2019 was Mart een van de eerste personen in Nederland die een do-it-yourself (DIY) loop-systeem voor zichzelf bouwde. Bij een DIY loop-systeem kunnen de continue glucosesensor en insulinepomp met elkaar communiceren met behulp van een app. Mart begeleidt sindsdien ook andere mensen met diabetes type 1 bij het bouwen van en starten met een eigen loop-systeem. Dat noemt hij zijn vrijwilligerswerk.

Mart: “Als de sensor meet dat mijn glucosewaardes stijgen, krijgt mijn insulinepomp via de app een seintje om een beetje insuline toe te dienen. Daalt mijn waarde te veel, dan krijgt de pomp de boodschap de insulinetoediening even te stoppen. Op die manier vangt het loop-systeem veel pieken en dalen op. Ik bolus alleen nog voor de maaltijden. Vroeger had ik bijvoorbeeld vaak verstoorde nachten. Dan werd ik wakker, controleerde mijn glucosewaarde en moest ik vaak wat bijspuiten of eten. Nu vangt mijn systeem dat op en slaap ik rustiger en beter.”

Datadruk

Diabetes is er altijd, dag en nacht, 365 dagen per jaar. Maar 24/7 bezig zijn met je aandoening en je leefstijl trekt een zware wissel op je leven. Twee jaar geleden raakte Mart in een depressie. “Daarbij speelde ook de datadruk van mijn diabetes een rol. Ik was constant bezig met mijn glucosewaardes. Alles stond in het teken van het opkrikken van mijn time in range.” Time in range is het percentage van de tijd dat de glucosewaardes binnen het doelbereik of de streefwaardes zijn. (Meestal is het doelbereik ingesteld tussen de 3,9 en 10 mmol/l.)

Mart: “Ik probeerde zoveel mogelijk tussen de streefwaardes van 3,9 en 10 mmol/l te zitten. Lukte dat niet, dan was ik bang dat dat mijn time in range-percentage negatief zou beïnvloeden. Voor mijn mentale rust heb ik toen besloten een langere periode helemaal niet meer naar de gemiddelen te kijken. Inmiddels heb ik er een modus in gevonden en kijk ik een keer per week naar mijn gemiddelde.”

60 tot 80 koolhydraten per dag

Mart eet nu al jaren koolhydraatbeperkt. Het zit helemaal in zijn systeem en het maakt het regelen van zijn diabetes een stuk eenvoudiger. “Daarnaast eet ik vaak maar twee maaltijden per dag. Ik sla het ontbijt over en neem mijn eerste maaltijd rond lunchtijd. Dan eet ik vaak een salade, met flink wat olijfolie, kaas en bijvoorbeeld wat croutons of een koolhydraatarme boterham. Ik eet dan zo’n 20 tot 30 koolhydraten. ’s Avonds eet ik hetzelfde als mijn kinderen, maar neem ik veel minder van de koolhydraatcomponent, bijvoorbeeld maar één aardappel of één schep pasta. Daarvoor in plaats neem ik meer van de groenten, saus en eiwitbron zoals vlees of vis.”

“Het is heel simpel en makkelijk vol te houden. Ik denk dat ik gemiddeld zo’n 60 tot 80 koolhydraten op een dag eet. Doordat ik maar twee maaltijden per dag neem, eet ik gedurende ongeveer 16 uur helemaal niets. Dan is het alsof ik een groot deel van de dag geen diabetes heb.”

Niet te streng

Mart eet koolhydraatbeperkt maar is daarbij niet te streng voor zichzelf. “Ik heb het geluk dat ik dit een lekker voedingspatroon vind. Ik geef niets om bijvoorbeeld zoetigheid of chips. Maar er zijn regelmatig situaties waarin ik meer koolhydraten eet, tijdens een feestje of gewoon omdat ik daar zin in heb. Wat dat betreft maak ik het mezelf niet moeilijk. Het moet wel leuk blijven. Bovendien is het dan ook veel makkelijker vol te houden.”

Sporten op de nuchtere maag

Naast voeding zet Mart beweging in bij het managen van de bloedglucosewaardes. Beweging maakt het lichaam gevoeliger voor insuline, niet alleen tijdens het sporten maar ook in de uren daarna, soms tot wel 48 uur. Mart gaat meestal om de dag hardlopen, fietsen of zwemmen. “Het liefst doe ik dat nuchter, met zo weinig mogelijk actieve insuline in mijn lichaam. Dat maakt het rekensommetje veel eenvoudiger.”

“Door het sporten gaat mijn insuline harder werken, maar ik kan moeilijk inschatten hoeveel harder. Ik reageer bijvoorbeeld sterk op warmte. Hoe warmer, hoe harder de insuline bij mij gaat werken. Als ik ga zwemmen heb ik daar minder last van, omdat de temperatuur van het water lager is dan die van mijn lichaam. Ga ik hardlopen, dan word ik juist extra warm. Door nuchter en zonder actieve bolusinsuline in mijn lichaam te gaan sporten, hoef ik minder rekening te houden met de variabelen voeding en insuline. Dat werkt goed als ik een uur ga sporten. Ga ik langer sporten, bijvoorbeeld een lange afstand fietsen, dan neem ik natuurlijk wel extra koolhydraten.”

Eiwitten en vetten

Voor het bolussen van insuline voor een maaltijd hoeft Mart tegenwoordig nauwelijks nog te rekenen. De bolus stemt hij voornamelijk af op het aantal koolhydraten dat hij heeft genomen. “Tenzij ik een enkele keer een maaltijd neem met veel vetten én koolhydraten, zoals patat of pannenkoeken. Dan hou ik er rekening mee dat mijn glucosewaarde later gaat stijgen. Het hoge vetgehalte in de maaltijd vertraagt namelijk de opname van de koolhydraten.”

“Mijn loop-systeem vangt naast de maaltijden de meeste schommelingen in mijn glucosewaardes op. Daar heb ik dus geen omkijken meer naar. Alleen bij bijzondere omstandigheden pas ik de stand van mijn systeem aan. Bijvoorbeeld als ik een nacht heel onrustig heb geslapen, een dag veel meer of minder heb bewogen dan normaal, of als er iets spannends op het programma staat. Dat zijn situaties waarin ik mijn loop-systeem nog wel wat bijstuur.”

Naar de tandarts

Een mooi voorbeeld is een bezoekje aan de tandarts. “Daar zie ik altijd tegenop. Een halve dag van tevoren stijgt mijn glucosewaarde dan al door de spanning. Tegenwoordig zet ik mijn loop-systeem gewoon op 140 procent. Op het moment dat ik de tandartsenpraktijk binnenloop, zet ik het weer op 100 procent. Op deze manier zorg ik ervoor dat mijn glucosewaardes niet te veel stijgen door zo’n bezoekje. Hetzelfde doe ik als ik bijvoorbeeld een spannende vergadering heb of een presentatie moet geven.”

Startup-investeerder

Mart werkt als startup-investeerder. Momenteel is hij ook betrokken bij de ontwikkeling van een nieuwe glucosesensor bij de TU Delft met de startup Sensible. “We zitten nog in de beginfase, maar als het lukt kunnen we in de toekomst glucosesensoren op grotere schaal en tegen lagere kosten produceren. Het zou geweldig zijn als mensen met diabetes type 1 die nu geen toegang hebben tot sensortechnologie ook gebruik kunnen maken van continue glucosesensoren.”